Het Schrale Eind - Bas Sleeuwenhoek - Uitgeverij De Grintfisker

Op 28 mei 1932 om 13.02 uur liep Grietje Bosker
uit Hippolytushoef als eerste over de gesloten Afsluitdijk. Sindsdien kreeg
Nederland er met de Zuiderzeepolders een ‘twaalfde provincie’ bij. Hoe
beleefden de bewoners van de oude kust de afsluiting van hun Zuiderzee? Wat is
er nog over van de plaatselijke gebruiken en tradities? Bijna 75 jaar na de
afsluiting trok journalist Bas Sleeuwenhoek langs het IJsselmeer en sprak meer
dan honderd kustbewoners. Het Schrale Eind voert langs eenmanshaventjes in
Gaasterland, het laatste Zuiderzeeduin op de Veluwe en brakke akkers in de
Wieringermeer. De reis begint en eindigt in Laaksum, vlakbij de plek waar
ingenieur Adriaan Huët in de 19de eeuw een afsluitdijk plande: een dijk die
nooit werd aangelegd.

312 pagina’s, 19 illustraties
Verkrijgbaar bij de boekhandel onder ISBN: 90-78585-01-3

Persberichten
Minstens acht doden bij aanleg Afsluitdijk
KORNWERDERZAND - Bij de aanleg van de Afsluitdijk zijn door ongelukken
minstens acht doden en enkele tientallen gewonden gevallen. Dit schrijft Bas
Sleeuwenhoek in Het Schrale Eind, dat vandaag (2 oktober) officieel verschijnt.
In het boek maakt de auteur een rondgang langs de resten van de Zuiderzee en
behandelt hij onder meer de gevolgen van de aanleg van de Afsluitdijk.
Sleeuwenhoek bepleit postuum eerbetoon voor de omgekomen slachtoffers. ,,Deze
mensen hebben met hun leven betaald voor de Zuiderzeewerken, maar zijn
vervolgens in de vergetelheid geraakt. Eigenlijk zijn dit de echte helden van
de Afsluitdijk.’’
Aangezien de archieven over de Zuiderzeewerkers zijn
vernietigd, was er tot voor kort vrijwel niets bekend over het aantal
omgekomen arbeiders op en rond de Afsluitdijk. Een van de weinige bronnen is
het boek Een Halve Eeuw Zuiderzeewerken van ingenieur Johannes Theodoor
Thijsse. Deze schrijft dat er slechts één persoon is omgekomen bij de
afsluiting van de Zuiderzee. Hij verwijst naar een ongeluk met een sleepboot
in het stroomgat van de Vlieter in 1931. Volgens Bas Sleeuwenhoek zijn hierbij
drie dodelijke slachtoffers gevallen: de stuurman, de kapitein en de
machinist. ,,De sleepboot kwam in een draaikolk terecht bij een
beteugelingsdam en werd daar naar beneden getrokken. Er was geen houden aan.
Alleen de stoker overleefde het.’’
Sleeuwenhoek sprokkelde de informatie over de verongelukte
bemanningsleden en arbeiders de afgelopen jaren bijeen. Hij vergeleek
krantenberichten met overlijdensregisters en kwam in de periode 1927-1932 op
totaal acht doden. Dat getal vindt hij niet buitengewoon. ,,Zeker niet als je
bedenkt dat er jaarlijks gemiddeld vier- tot vijfduizend arbeiders aan de
Afsluitdijk werkten. Dat er ongelukken gebeurden is logisch en natuurlijk
vielen daarbij ook doden’’
Vooral de stroming in de sluitgaten maakte slachtoffers.
Naast de bemanningsleden van de veerboot, kwamen twee arbeiders en een
schipper om door verdrinking. Een arbeider werd dodelijk getroffen door een
grijper, een ander viel van een hoge stelling.
Bij de gewonden was er vooral sprake van botbreuken. ,,Op
de Afsluitdijk zag je veel machinerie in combinatie met handwerk’’, zegt
Sleeuwenhoek. ,,Er zat wel eens een voet of een hand klem. Voor kipkarren
moest je oppassen en de lieren op bakschepen waren gevaarlijk.’’ Ook het
alcoholgebruik droeg bij aan het aantal ongelukken. Bij de Zuiderzeewerken
werd flink gedronken en arbeiders met een kater liepen extra risico. ,,Op
Kornwerderzand gebeurden de meeste ongelukken op maandagen. Na de
drinkpartijen dus.’’
Sleeuwenhoek doet de komende maanden verder onderzoek en
hoopt nog enkele namen van slachtoffers te achterhalen. Het exacte aantal
doden dat bij aanleg van de Afsluitdijk is gevallen, zal volgens hem nooit
duidelijk worden. ,,Overlijdensregisters en krantenberichten vullen elkaar
vaak slecht aan. Bovendien kun je er niet vanuit gaan dat elk dodelijk ongeluk
als nieuwsbericht in een krant werd opgenomen.’’
De gegevens worden eind dit jaar overgedragen aan
Rijkswaterstaat. Sleeuwenhoek vindt het gepast als de namen worden vermeld op
een plaquette of een bord, ergens op de Afsluitdijk. ,,Er zijn al heel wat
gedenktekens, maar het zou merkwaardig zijn als het beeld van Lely dadelijk in
vol ornaat bij Het Monument staat, terwijl er voor deze mensen niets is gedaan.
Het 75-jarig ‘jubileum’ van de Afsluitdijk is het ideale moment voor
eerherstel.’’
Contact
Uitgeverij De Grintfisker
Postbus 4018
3102 GA Schiedam
info@grintfisker.nl